ของหนักที่ไม่ควรยกคนเดียว

บ่ายวันอาทิตย์ ชัยช่วยน้องเขยยกตู้เย็นขึ้นบันไดตึกแถว เขาอยู่ขั้นล่าง รับน้ำหนักไว้เกือบทั้งหมด พอน้องเขยทำท่าจะดันขึ้นไปเองตอนเลี้ยวชานพัก เขาตะโกนลั่น “อย่ายกคนเดียว เดี๋ยวหลังพัง” ที่โกดังเขาพูดประโยคนี้วันละหลายรอบ

ชัยอายุ 45 เป็นหัวหน้าคลังสินค้าบริษัทขนส่งแถวบางนา ลูกน้อง 18 คน กฎที่เขาเข้มที่สุดคือของเกิน 25 กิโลห้ามยกคนเดียว 8 เดือนก่อนบริษัทเลิกจ้างหัวหน้าอีก 2 คน งานของเขาเพิ่มเป็น 2 เท่า ตั้งแต่นั้นเขาดื่มเบียร์คืนละ 4 กระป๋องเพื่อให้หลับ วันเสาร์ไม่ลุกก่อนเที่ยง เลิกไปดูลูกชายเตะบอล ใครถามก็ตอบว่า “สบายมาก”

วันเสาร์ 11 โมงหน้าโรงเรียนกวดวิชา

11.05 น. ชัยกับหนิง ภรรยาวัย 43 ที่ทำงานร้านขายยา นั่งรอลูกสาวอยู่ในรถกระบะ วิทยุเปิดเพลงลูกทุ่งที่ไม่มีใครฟัง หนิงเอื้อมมือไปปิด

“พี่ หนิงเห็นกระป๋องในถังทุกเช้า พี่เป็นอะไร บอกหนิงหน่อยได้ไหม”

“ไม่ได้เป็นอะไร งานเยอะ” ชัยกำพวงมาลัยด้วยสองมือ ทั้งที่รถจอดนิ่งอยู่

ทั้งคู่เงียบไป 2 นาที หนิงไม่ถามต่อ แต่ก็ไม่เปิดวิทยุกลับ จนชัยพูดเบาๆ โดยไม่หันไปมอง “ช่วงนี้ตื่นมาพี่ไม่อยากลุกเลย ไม่อยากไปไหนทั้งนั้น” เป็นประโยคจริงประโยคแรกในรอบ 8 เดือน

ไม่ต้องวินิจฉัยตัวเองก่อนขอความช่วยเหลือ

บททบทวนงานวิจัย 92 ชิ้นตั้งคำถามถึงส่วนที่ทับซ้อนกันระหว่างความหมดไฟกับความซึมเศร้า และข้อจำกัดในการแยกสองเรื่องนี้ออกจากกัน1 ผลทบทวนไม่ได้ใช้วินิจฉัยชัย และไม่ได้แปลว่าคนที่หมดไฟทุกคนจะได้รับการวินิจฉัยเดียวกัน เขาไม่จำเป็นต้องหาคำเรียกให้ถูกก่อนนัดพบแพทย์

เรื่องที่ควรเล่าให้ผู้เชี่ยวชาญช่วยประเมิน ได้แก่

• ดูแลตัวเองมาสักพักแล้ว แต่ไม่ดีขึ้น หรือแย่ลง
• ความหนักตามไปถึงวันหยุด ครอบครัว และของที่เคยชอบ
• การนอน การกิน หรือร่างกายเปลี่ยนไปมาก
• ต้องพึ่งเหล้าหรือสิ่งอื่นเพื่อให้ผ่านแต่ละวัน
• ไม่รู้สึกยินดีกับอะไรเลยมานานแล้ว

มาร์คัส ออเรลิอัส จักรพรรดิโรมัน เขียนถึงทหารที่ขาเจ็บจนปีนกำแพงคนเดียวไม่ได้ แต่ปีนได้เมื่อมีเพื่อนช่วย เขาจึงเตือนตัวเองว่าอย่าอายที่ต้องให้คนช่วย2 ที่โกดัง ชัยเคยยืนรอจนลูกน้องหาคนมาช่วยยกครบ แต่ตอนหนิงถามเขากลับอยากตอบให้จบเร็วๆ ว่าไม่มีอะไร

วันพฤหัส บ่าย 2

หนิงจองคิวให้ วันพฤหัสบ่าย 2 ชัยนั่งในห้องตรวจของโรงพยาบาลรัฐ ประโยคแรกของเขาคือ “ผมแค่นอนไม่ค่อยหลับครับ” หมอถามเรื่องดื่ม เขาตอบ “นานๆ ทีครับ” หมอวางปากกาแล้วถามซ้ำ คราวนี้เขาตอบ “วันละ 4 กระป๋องครับ” หมอส่งต่อให้พบนักจิตวิทยา คิวถัดไปอีก 4 สัปดาห์

ชัยยังทำงานเหมือนเดิม บางคืนยังดื่ม ตอนจะบอกลูกน้องคนรองว่าบ่ายวันพฤหัสมีนัด เขาหยุดตรงคำว่าไปโรงพยาบาลแล้วเปลี่ยนเป็นธุระ ลูกน้องตอบ “ไปเถอะพี่ เดี๋ยวผมดูให้” ก่อนเดินออกจากโกดังชัยยังโทรกลับมาถามว่ารถของเข้าครบหรือยัง หนิงยืนรอที่รถจนเขาวางสาย

ชัยต้องเล่าเรื่องเดิมให้คนที่เพิ่งเจออีกครั้ง เขาถามหนิงว่าจำเป็นต้องไปตามนัดไหม เธอเปิดวันที่ในโทรศัพท์ให้ดู แล้วถามว่าคราวนี้จะบอกเรื่องดื่มตามจริงหรือเปล่า

แพทย์หรือนักจิตวิทยาช่วยประเมินและวางแนวทางดูแลได้ หากยังไม่รู้จะเริ่มติดต่อที่ไหน อาจขอให้คนที่ไว้ใจหรือบริการดูแลพนักงานที่มีอยู่ช่วยประสานให้ และหากรู้สึกแย่ลงระหว่างรอนัด ควรติดต่อสถานพยาบาลที่ดูแลเพื่อขอคำแนะนำก่อน ไม่ต้องรอให้ถึงวันนัดเดิม