มือที่แบ

ในตู้กระจกบ้านแม่ที่นครสวรรค์ มีจานลายคราม 12 ใบ ปีหนึ่งได้ออกจากตู้ครั้งเดียว คือมื้อใหญ่วันตรุษจีน และแม่สั่งไว้ว่าห้ามใครแตะ นก ลูกคนสุดท้องอายุ 47 พนักงานบัญชีโรงพยาบาลเอกชน ไม่เคยแตะมันเลยจนแม่จากไป

3 ปีสุดท้ายหลังแม่เพ็ญเส้นเลือดในสมองตีบ นกย้ายมาอยู่กับแม่ ตื่นตี 5 เช็ดตัว เปลี่ยนผ้าอ้อมให้ทุกเช้าก่อนไปทำงาน แม่เสียเมื่อเดือนมกราคม 2569 ตอนอายุ 79 หลังงานศพ พี่น้อง 3 คนนั่งกับพื้นห้องรับแขกเพื่อแบ่งของ พี่ชัย พี่ชายคนโตวัย 55 หยิบสร้อยทอง 2 บาทของแม่ขึ้นมา “แม่บอกพี่ไว้แล้ว” ไม่มีใครในห้องเคยได้ยินแม่พูดแบบนั้น

นกมองสร้อยในมือพี่อยู่ครู่หนึ่ง แล้วพูดว่า “เอาไปเถอะพี่” เธอได้จาน 12 ใบที่ไม่มีใครเอา ตั้งแต่วันนั้นมา 8 เดือน พี่ชัยส่งไลน์มาเรื่องภาษีบ้านแม่บ้าง ส่งรูปหลานรับปริญญาบ้าง ทุกข้อความขึ้นว่าอ่านแล้ว แต่นกยังไม่ได้ตอบสักข้อความ

จานใบที่บิ่น

คืนวันอังคารหนึ่งในเดือนกันยายน 2 ทุ่ม 15 นาที นกทอดไข่เจียวกินคนเดียว แล้วเปิดตู้หยิบจานของแม่ออกมาใช้ เป็นครั้งแรกที่ไม่ใช่วันตรุษจีน ตอนล้าง ขอบจานกระทบก๊อกน้ำ บิ่นไปชิ้นเท่าเมล็ดข้าว นกทรุดลงนั่งกับพื้นครัว แล้วร้องไห้หนักกว่าที่ร้องในงานศพแม่

นกเอาเศษจานวางบนโต๊ะ ลองประกบกลับเข้ารอย แต่ปลายนิ้วสั่นจนชิ้นเล็กหล่นอีก เธอนึกถึงวันแบ่งของ พี่ชัยอยากให้เสร็จเร็วจะได้กลับไปพัก ส่วนเธอยังต้องอยู่เก็บบ้านต่อ ที่จริงนกไม่ได้อยากได้จานทุกใบ เพียงอยากให้ใครถามก่อนว่าเธออยากเก็บอะไรไว้

ประโยคที่ฟังแล้วอยากตบ

เอพิคทีตัสเขียนว่า อย่าพูดถึงอะไรว่าฉันเสียมันไป ให้พูดว่าฉันคืนมันไปแล้ว และเขาพูดอย่างนี้แม้กับลูกและภรรยาที่จากไป1 ถ้ามีใครเดินมาพูดประโยคนี้กับนกในงานศพ เธอคงอยากตบหน้าเขา ความคิดเรื่องคืนของอาจใช้ไม่ได้กับความเสียใจของนกเลยก็ได้ เธอไม่ต้องรอให้ถึงปีใดเพื่อเห็นด้วยกับมัน

แต่เขาพูดไว้อีกครึ่งหนึ่ง ซึ่งเข้ากับนกพอดี สิ่งที่อยู่ในอำนาจเราคือความเห็น ความตั้งใจ และสิ่งที่เราเลือกทำเอง1 แต่การบอกว่าเวลาที่ดูแลแม่เป็นของเธอ ไม่ได้ชดเชยเงินหรือแรงที่เสียไป นกไม่ได้เลือกทุกเช้าอย่างอิสระ บางวันไม่มีคนอื่นมารับช่วง และเธอโกรธแม่ด้วย เรื่องนี้ควรเล่าได้โดยไม่ทำให้ความรักที่มีต่อแม่ถูกริบไป

คนที่พูดเรื่องนี้ไม่ได้พูดจากที่สบาย เอพิคทีตัสเกิดจากแม่ที่เป็นทาส และเคยเป็นทาสในกรุงโรมก่อนจะได้เป็นอิสระ1 ร่างกายของเขาเคยมีเจ้าของมาแล้ว แต่ประวัติของเขาไม่ได้ทำให้เขารู้แทนนกว่าอะไรจะช่วยคืนนี้ได้

มือที่แบ

มีกับดักลิงแบบเก่าที่ใส่ข้าวกำมือหนึ่งไว้ในลูกมะพร้าว รูกว้างพอให้มือเปล่าลอดเข้าไป แต่กำปั้นที่กำข้าวไว้ดึงออกมาไม่ได้2 ลิงไม่ต้องเกลียดข้าว ไม่ต้องสาบานว่าจะไม่แตะข้าวอีก มันแค่ต้องแบมือ ในครัว นกยังต้องตัดสินใจเรื่องจานที่บิ่น จะเก็บไว้ตรงไหนและอยากใช้ใบไหนต่อ ภาพกับดักไม่ได้เลือกคำตอบให้เธอ

ทุกวันนี้นกหยิบจานของแม่มาใช้บ่อยขึ้น มีบิ่นไปแล้ว 2 ใบ ใบหนึ่งเก็บไว้หลังตู้ อีกใบยังใช้อยู่ พอนึกว่าตรุษจีนปีหน้าจานจะไม่ครบชุดอย่างที่แม่ชอบ เธอก็ยังหงุดหงิด บางมื้อจึงหยิบจานธรรมดาแทน สัปดาห์ก่อนเธอพิมพ์หาพี่ชัยว่ายังโกรธเรื่องสร้อย อ่านอยู่นานแล้วลบออก ส่งเพียงใบแจ้งภาษีบ้านกับยอดที่อยากให้ช่วยจ่าย พี่อ่านแล้วถามว่าจะโอนเข้าบัญชีไหน