ใต้ควัน

วันเสาร์ 19.40 น. งานวันเกิดครบ 80 ของยายที่ร้านโต๊ะจีนในสุพรรณบุรี ญาติ 14 คนนั่งรอบโต๊ะกลม เต้อายุ 28 ลาออกจากงานธนาคารที่ได้เงินเดือน 26,000 มาเป็นฟรีแลนซ์ตัดต่อวิดีโอได้ 14 เดือน เดือนที่แล้วเขาได้ 9,400 บาท และยังอยู่บ้านพ่อแม่ที่นครปฐม

ลุงเสริม ข้าราชการเกษียณวัย 61 วางแก้วเบียร์ลงแล้วถามเสียงดังข้ามโต๊ะ “เต้ เดี๋ยวนี้ทำอะไรนะ ตัดคลิปเหรอ เดือนนึงได้พอค่ากาแฟไหมเนี่ย”

ทั้งโต๊ะหัวเราะ แม่ของเต้หัวเราะด้วย แล้วเสริมว่า “นั่นแหละ บอกแล้วให้อยู่แบงก์”

“พอครับลุง พอกิน” เต้หัวเราะตาม หูร้อนผ่าวไปถึงต้นคอ แล้วลุกไปเติมน้ำแข็งใส่แก้วให้ยาย จะได้ไม่มีใครเห็นหน้า

ทางกลับบ้าน และโน้ตตอนตี 1

ทางกลับนครปฐม 1 ชั่วโมง 40 นาที เต้นั่งเบาะหลัง ใส่หูฟังโดยไม่ได้เปิดเพลง แม่หันมาถามว่างอนอะไร เขาตอบว่าเปล่า แล้วมองออกนอกหน้าต่างไปจนถึงบ้าน พ่อเปิดวิทยุดังขึ้นอีกนิด ไม่มีใครพูดอะไรอีก

23.10 น. เขาลงสตอรี่เป็นพื้นดำ มีตัวหนังสือบรรทัดเดียว “บางคนไม่ต้องพูดก็ได้นะ” 20 นาทีต่อมา น้องลูกพี่ลูกน้องที่นั่งโต๊ะเดียวกันพิมพ์มาถาม “ใครอะ” เขารีบลบสตอรี่ทิ้ง ก่อนลบ เขาเห็นชื่อแม่อยู่ในรายชื่อคนที่ดูแล้ว

แม่ทักมาว่าใครพูดอะไร เต้ตอบว่าไม่มีอะไร ทั้งที่เพิ่งอยากให้เธอเห็นสตอรี่นั้น เขาเก็บโทรศัพท์ในลิ้นชักโต๊ะทำงาน แต่พอเงียบไปก็เปิดกลับมาดู เผื่อแม่จะถามต่อโดยที่เขาไม่ต้องเป็นคนเริ่ม

ตี 1 20 นาที เต้ยังไม่หลับ เขาเปิดแอปโน้ตแล้วพิมพ์ “แม่ไม่น่าหัวเราะ” ตามด้วย “เดือนหน้าถ้าได้แค่นี้อีกจะทำไง” เขาอ่าน 2 บรรทัดนั้นอยู่พักหนึ่ง ก่อนร้องไห้เงียบๆ ใส่หมอน มือถือวางหงายอยู่ข้างหน้า

อริสโตเติลรู้ว่ามุกไหนจะร้อน

อริสโตเติลสังเกตว่าคำล้อร้อนเป็นพิเศษเมื่อเราเองสงสัยว่าขาดสิ่งนั้น หรือคิดว่าคนอื่นเห็นว่าเราขาด1 เต้จำตัวเลข 9,400 ได้แม่น แต่การได้เงินน้อยไม่ได้ทำให้มุกลุงเป็นเรื่องที่เขาต้องหัวเราะรับ ถ้าเขาไม่หัวเราะ คืนนั้นก็ไม่รู้จะวางหน้าไว้ตรงไหน

ในรายชื่อเดียวกัน อริสโตเติลพูดถึงความโกรธต่อคนใกล้ เพราะเราหวังว่าเขาจะปฏิบัติต่อเราดีกว่าคนอื่น1 เต้จำคำว่าให้อยู่แบงก์ของแม่ได้ ก่อนเดินไปเติมน้ำแข็ง เขาเหลือบดูว่ามีใครบนโต๊ะไม่หัวเราะบ้าง

งานศึกษาด้วยภาพสแกนสมองพบว่า การเลือกคำเรียกอารมณ์ในภาพใบหน้าสัมพันธ์กับการตอบสนองของอะมิกดะลาที่ลดลง เมื่อเทียบกับงานบางแบบที่ใช้ภาพเดียวกัน2 นี่เป็นผลจากงานในห้องทดลอง ไม่ใช่หลักฐานว่าการเขียนโน้ตจะจัดการเรื่องครอบครัวของเต้ได้ สิ่งที่โน้ตช่วยให้เขาเห็นในคืนนี้คือ เขามีทั้งความเสียใจเรื่องแม่และความกังวลเรื่องรายได้อยู่พร้อมกัน

2 สัปดาห์ต่อมา บ่ายวันอาทิตย์ แม่ยืนปอกมะม่วงอยู่ในครัว เต้พิงเคาน์เตอร์อยู่นานกว่าจะพูดออกมาได้ประโยคเดียว “วันเกิดยายที่แม่หัวเราะตามลุงน่ะ ผมเสียใจนะแม่”

มีดในมือแม่หยุดไป 2 วินาที “โธ่ ลุงเขาพูดเล่น” แล้วแม่ก็ดันจานมะม่วงมาทางเขา “กินมะม่วงไหม หวานนะ”

แม่ไม่ได้ขอโทษ เต้ไม่รู้ว่านั่นคือการขอโทษหรือการเปลี่ยนเรื่อง เขาเลือกหยิบมะม่วงชิ้นหนึ่งเข้าปาก ปีใหม่นี้ลุงเสริมคงถามอีก และเต้ยังไม่รู้ว่าจะตอบว่าอะไร