วันที่ 25 ถึง 27 โต๊ะเพ็ญที่โรงงานน้ำดื่มในกระทุ่มแบนเต็มไปด้วยใบส่งของราว 600 ใบ เธอไล่จับคู่กับยอดในไฟล์ทีละบรรทัด ใช้ปากกาเน้นข้อความกับเครื่องคิดเลขตัวเดิมมา 19 ปีแล้ว 3 คืนนั้นลูกชาย ม.6 ต้องอุ่นข้าวกินเอง แม่กลับถึงบ้านหลัง 3 ทุ่ม

เดือนกันยายน คนที่โต๊ะข้าวกลางวันพูดกันว่าลูกชายเถ้าแก่จะซื้อโปรแกรมบัญชี แล้วฝ่ายบัญชี 3 คนจะเหลือ 2 เพ็ญวัย 47 พิมพ์ช้าที่สุด เธอถามว่าลูกชายเถ้าแก่พูดเองหรือเปล่า ไม่มีใครตอบตรงๆ ขากลับโต๊ะเธอเปิดสลิปเงินเดือน 23,500 ดู ทั้งที่จำได้อยู่แล้ว

เย็นวันที่ 26

6 โมง 40 ใบส่งของยังเหลือเกือบ 200 ใบ ฟ้า นักศึกษาฝึกงานอายุ 21 ที่นั่งโต๊ะข้างๆ ชะโงกมาดูจอ แล้วพูดเบาๆ “พี่เพ็ญ ลองแบบนี้ไหมคะ ใส่สูตรให้มันจับคู่เลขที่ใบส่งของเอง หนูว่าไม่ถึง 15 นาที”

เพ็ญไม่ได้มองสูตรด้วยซ้ำ เธอยิ้มแล้วตอบเสียงดังกว่าที่ตั้งใจ “พี่ทำแบบนี้มา 19 ปี ไม่เคยพลาดสักบาทนะ” ฟ้าเลื่อนเก้าอี้กลับไปที่โต๊ะตัวเอง ส่วนประโยคที่เพ็ญได้ยินในหัวจริงๆ ไม่ได้ออกมาทางปาก

ก็แบบนี้แหละ แก่แล้ว เรียนอะไรใหม่ไม่ทันหรอก

เช้าวันรุ่งขึ้น เพ็ญเข้าห้องผู้จัดการก่อน 8 โมง เธอพูดความจริงแค่ครึ่งเดียว ว่าวิธีของน้องฝึกงานยังไม่เคยลองกับยอดจริง เสี่ยงยอดเพี้ยนตอนปิดเดือน บ่ายนั้นฟ้าถูกย้ายไปนับสต๊อกน้ำขวดที่โกดังจนจบฝึกงาน หลังจากนั้นฟ้ายังยกมือไหว้เพ็ญทุกเช้า เสียงเรียบ ไม่มีรอยยิ้ม ส่วนเพ็ญเลือกนั่งกินข้าวหันหลังให้โต๊ะของฟ้า

ก่อนเล่าต่อ ลองโจทย์เก่าข้อหนึ่ง มีเหยือกเปล่า 3 ใบ ใบใหญ่จุ 127 ลิตร ใบกลาง 21 ลิตร ใบเล็ก 3 ลิตร อยากได้น้ำ 100 ลิตรพอดี วิธีคือเติมใบใหญ่ให้เต็ม รินใส่ใบกลาง 1 ครั้ง แล้วรินใส่ใบเล็กอีก 2 ครั้ง น้ำที่เหลือในใบใหญ่คือ 100 ลิตร

ข้อต่อไปใช้วิธีเดียวกันได้ ใบใหญ่ 49 ลิตร ใบกลาง 23 ลิตร ใบเล็ก 3 ลิตร อยากได้ 20 ลิตร ลองคิดให้เสร็จก่อน แล้วค่อยเลื่อนไปหน้าถัดไป

ทางยาวที่บังทางสั้น

วิธีเดิมได้ 20 ลิตรจริง แต่มีทางที่สั้นกว่ามาก เติมใบกลางให้เต็ม แล้วรินใส่ใบเล็กครั้งเดียว 23 ลบ 3 ก็เหลือ 20 ใบใหญ่ไม่ต้องแตะเลย

ในการทดลองเมื่อ 80 กว่าปีก่อน คนที่แก้หลายข้อด้วยวิธียาวยังใช้วิธีนั้นต่อ แม้มีทางสั้น บางคนติดเมื่อโจทย์ใหม่ต้องใช้ทางสั้นเท่านั้น ส่วนคนที่ไม่ได้ทำชุดแรกส่วนใหญ่เห็นทางสั้นเลย1 แต่ความกลัวของเพ็ญมีมากกว่าความเคยชิน โปรแกรมใหม่อาจช่วยให้กลับบ้านเร็ว และอาจทำให้โรงงานใช้คนน้อยลงจริง

คืนวันพฤหัส 5 ทุ่ม 10 นาที เพ็ญเปิดโน้ตบุ๊กมือสองของลูก พิมพ์สูตรเท่าที่จำได้ ผิด 2 รอบ รอบที่ 3 ตัวเลขจับคู่ขึ้นมาใน 12 นาที เธอเอามือปิดปาก แล้วเปิดใบส่งของไล่ตรวจอีกครั้ง งานไม่ได้จบทั้งหมด แต่ส่วนที่เคยกินเวลานานทำไปแล้ว ข้าวที่ตักไว้ตั้งแต่ 2 ทุ่มเย็นชืดอยู่ข้างแป้นพิมพ์

มายด์เซ็ตที่ดีคืออะไร

มายด์เซ็ตในงานวิจัยที่อ้างถึง คือกรอบความเชื่อที่มีส่วนกำกับว่าเราจะมองข้อมูลและตอบสนองอย่างไร2 เพ็ญเคยต้องรับผิดชอบยอดผิดของคนอื่น จึงมีเหตุให้ระวังสูตรใหม่ แต่วันที่เข้าหาผู้จัดการ เธอยังไม่ได้ตรวจสูตรของฟ้า ความระวังกับความกลัวเสียงานเข้ามาปะปนกันจนเธอพูดราวกับรู้แล้วว่าวิธีนั้นเสี่ยง

เล่มนี้ไม่ได้สอนให้คิดบวก เงินเดือน 23,500 ก็ยังเท่าเดิม และข่าวลือเรื่องลดคนก็อาจจริง มายด์เซ็ตที่ดีในเล่มนี้คือประโยคในหัวที่ผ่านคำถาม 3 ข้อ

1. จริงไหม ตรงกับข้อเท็จจริงเท่าที่รู้
2. ขยับได้ไหม ชี้ไปที่ก้าวต่อไปที่ทำได้จริง
3. ใจดีไหม ไม่ทำร้ายใครในประโยค รวมทั้งตัวเราเอง

เพ็ญอายุ 47 จริง แต่ยังไม่ได้ลองเรียน ส่วนข่าวลดคนก็ยังไม่มีคำตอบ เธอมีเหตุให้กลัว ไม่จำเป็นต้องแกล้งว่าชอบโปรแกรมใหม่ สิ่งที่เธอต้องแก้คือข้อกล่าวหาที่ทำให้ฟ้าถูกย้าย กับการไม่ยอมฟังตอนฟ้าเสนอช่วย

ประโยคเดิม: “ก็แบบนี้แหละ แก่แล้วเรียนอะไรใหม่ไม่ทันหรอก”

ประโยคใหม่: “มีทางอื่นไหม พรุ่งนี้เที่ยงไปขอให้ฟ้าสอน”

เพ็ญ ฟ้า และคนอื่นๆ ในเล่มเป็นตัวละครสมมติ รายละเอียดในเรื่องมีไว้ให้เห็นว่าประโยคในหัวอาจเกี่ยวข้องกับการกระทำอย่างไร ไม่ใช่ประวัติของผู้ใช้ Alljit หรือข้อพิสูจน์ว่าใครคิดแบบเดียวกันแล้วจะลงเอยเหมือนเพ็ญ

เที่ยงวันศุกร์

เที่ยงวันศุกร์ เพ็ญหิ้วข้าวมันไก่ 2 กล่องเดินไปโกดัง ยื่นกล่องหนึ่งให้ฟ้าที่นั่งนับแพ็กน้ำอยู่บนลังพลาสติก แล้วพูดประโยคที่ซ้อมมาตั้งแต่เช้า “ฟ้า สูตรวันนั้น สอนพี่อีกทีได้ไหม พี่ลองเองแล้วมันติดอยู่ตรงหนึ่ง”

ฟ้ารับกล่องไว้แล้วถามว่า “พี่บอกผู้จัดการว่างานหนูเสี่ยงใช่ไหมคะ” เพ็ญตอบว่าใช่ ฟ้าวางกล่องลง บอกว่าสอนให้ได้ แต่ขอให้ไปบอกด้วยว่าตอนนั้นยังไม่ได้ลอง เพ็ญต้องพยักหน้าก่อนฟ้าจะเปิดไฟล์ บ่ายนั้นผู้จัดการรับฟัง แต่บอกว่าโกดังขาดคน ให้ฟ้าอยู่ต่อ

เพ็ญกลับไปบอกฟ้าว่าขอย้ายกลับไม่สำเร็จ ฟ้าขอบคุณที่ไปบอก แล้วหันไปนับแพ็กน้ำ โปรแกรมจะมาเดือนมกราคม เพ็ญยังมีโต๊ะอยู่ แต่ตอนเที่ยงจะนั่งข้างฟ้าเหมือนเดิมได้หรือไม่ เธอไม่ได้ถามวันนั้น