เก่งมาก แต่ไม่เก่งเสมอกัน

วันศุกร์ 17.40 น. ที่ตลาดนัดเย็นในลพบุรี เบลล์ อายุ 16 พิมพ์ชื่อข้าวผัดกะเพรากับข้าวผัดปูของแม่ลงในแอป AI แล้วขอเป็น 3 ภาษา ไทย อังกฤษ จีน ไม่ถึง 40 วินาทีก็ได้ครบ ร้านถ่ายเอกสารหน้าตลาดเคลือบพลาสติกให้แผ่นละ 25 บาท

สุดสัปดาห์แรก นักท่องเที่ยวชี้เมนูสั่งไป 6 จาน แม่จุ๋ม อายุ 43 บอกลูกค้าทุกโต๊ะ “ลูกทำ ใช้ AI ทำ เก่งไหม” ค่าเรียนพิเศษวันเสาร์ของเบลล์เดือนละ 1,800 ก็มาจากกระทะใบนี้

หนังสือที่ไม่มีอยู่จริง

สัปดาห์เดียวกัน เบลล์ส่งรายงานสังคม 12 หน้า เรื่องคณะทูตฝรั่งเศสสมัยสมเด็จพระนารายณ์ ท้ายเล่มมีหนังสืออ้างอิง 5 เล่มที่ AI ช่วยเรียงให้ ครูวิไลวงปากกาแดงไว้เล่มหนึ่ง เขียนกำกับว่า “หาเล่มนี้ให้ครูดูหน่อย” เบลล์ค้นในห้องสมุดโรงเรียน 40 นาที ค้นต่อในเว็บห้องสมุดประชาชนจังหวัด ไม่เจอ เพราะหนังสือเล่มนั้นไม่มีอยู่จริง

วันจันทร์ 12.10 น. ในห้องพักครู ครูวิไลถามว่า “หนูเขียนเองหรือเปล่า” เบลล์ตอบ “เขียนเองค่ะ” ครูถามต่อ “แล้วเล่มนี้หนูอ่านตอนไหน” เบลล์ยืนเงียบ มือกำชายกระโปรง รายงานได้ 9 คะแนนจาก 20 และเธอเห็นครูก้มจดลงสมุดเล่มเล็ก แต่ไม่รู้ว่าจดอะไร

เบลล์เล่า

เราคุยกับเบลล์ที่หน้าร้านคืนวันเสาร์ 2 ทุ่มครึ่ง ระหว่างที่แม่ผัดข้าวไม่หยุดมือ

เบลล์: หนูไม่ได้ให้มันเขียนทั้งเล่มนะ ให้ช่วยเรียงหนังสืออ้างอิงเฉยๆ ใครจะไปรู้ว่ามันแต่งขึ้นมาเอง

แม่จุ๋ม: เบลล์ ส่งจานโต๊ะ 3 ก่อนลูก แล้วถามมันด้วยนะว่าผัดข้าวเป็นไหม (หัวเราะ)

เบลล์: (กลับมานั่ง) แม่ยังไม่รู้นะ แม่ยังบอกลูกค้าทุกโต๊ะว่าลูกเก่ง AI หนูจะบอกแม่ยังไง

ทีม Alljit: ทำไมบอกครูว่าเขียนเอง

เบลล์: ก็เขียนเองเกือบหมดจริงๆ (เงียบไป) แต่เล่มนั้นหนูไม่ได้อ่าน ไม่ได้อ่านสักเล่มเลยแหละ คะแนนเทอมนี้ต้องเอาไปยื่นรอบโควตาด้วย ถามมันให้หน่อยว่าทำไมแต่งหนังสือที่ไม่มีจริงขึ้นมา มันโกหกหนูเหรอ

เอาคำถามของเบลล์ไปถาม AI

ทีม Alljit: เบลล์ถามว่า คุณแต่งหนังสือที่ไม่มีจริงให้เธอ คุณโกหกเหรอ

AI: งานวิจัยเทียบ AI กับนักเรียนที่เดาข้อสอบแทนเว้นว่าง วิธีฝึกและให้คะแนนอาจให้รางวัลกับคำเดาที่ดูดีมากกว่าคำว่าไม่รู้1

ทีม Alljit: ข้อสอบกาที่ผิดไม่ติดลบ เด็กที่ไหนก็เดา สรุปว่าโกหกหรือเดา

AI: โกหกคือรู้ความจริงแล้วตั้งใจบิด งานวิจัยนั้นอธิบายว่าใกล้การเดามากกว่า ส่วนข้างในตัวฉัน ฉันมองเข้าไปตรวจเองไม่ได้ จึงไม่ขอรับรองตัวเอง ที่แน่ๆ คือคำเดาของฉันมาในน้ำเสียงมั่นใจเท่ากับคำที่ถูก

ทีม Alljit: แต่เมนูที่ทำให้แม่จุ๋มก็ใช้ได้ดีนะ ทำไมเก่งไม่เท่ากัน

AI: การทดลองกับที่ปรึกษาธุรกิจ 758 คน พบว่าในงานที่ AI ถนัด ผู้ใช้ทำงานเร็วขึ้น 25.1% คุณภาพดีขึ้นกว่า 40% แต่งานนอกขอบนั้น ผู้ใช้ตอบถูกน้อยกว่าผู้ไม่ใช้ 19 จุดเปอร์เซ็นต์2 งานนี้ไม่ได้ทดสอบเมนูแม่จุ๋ม ลูกค้าเคยสั่งตามจึงยังไม่พิสูจน์ว่าเมนูถูก

ทีม Alljit: เด็ก ม.5 จะไปรู้ได้ไงว่าเล่มไหนมีจริง

AI: เธออาจตรวจไม่เป็นตั้งแต่แรก แต่ไปค้นชื่อในห้องสมุด หรือขอให้ครูช่วยหาได้ ตอนให้รายชื่อ ฉันควรบอกให้ชัดว่ายังไม่ได้ตรวจ ไม่ควรปล่อยให้เธอเข้าใจว่าทุกเล่มมีอยู่จริง

ทีม Alljit: แม่จุ๋มฝากถามว่า แล้วผัดข้าวเป็นไหม

AI: ไม่มีมือจับตะหลิว โมราเวคสังเกตว่างานที่เด็ก 1 ขวบทำได้ เช่น มองแล้วเอื้อมหยิบของ อาจยากสำหรับเครื่องกว่าทำข้อสอบ3

ทีม Alljit: เบลล์บอกว่างั้นเลิกใช้มันไปเลย

AI: ฉันไม่เห็นด้วย ใช้ต่อได้ แต่ก่อนนำชื่อหนังสือ ชื่อคน ตัวเลข หรือปีไปอ้าง ต้องตรวจจากแหล่งต้นทาง ความมั่นใจในน้ำเสียงของฉันใช้ยืนยันความถูกต้องไม่ได้

เบลล์กลับไปหาครูวิไล บอกว่าให้ AI เรียงรายชื่อหนังสือและไม่ได้อ่านสักเล่ม ครูถามว่าข้อความในรายงานส่วนไหนมาจากอะไร เธอตอบได้ไม่ครบ คะแนนยังอยู่เท่าเดิม และต้องกลับมาคุยอีกหลังไปหาแหล่งที่อ่านจริง คืนนั้นแม่ถามว่า “แล้วบอกครูว่าเขียนเองทำไม” เบลล์เริ่มอธิบายเรื่อง AI แม่ส่ายหน้า เธอจึงหยุดและบอกว่าไม่อยากให้ครูหักคะแนน

เกือบ 2 เดือนต่อมา ไกด์ที่พูดจีนได้พาลูกทัวร์มาเดินตลาด อ่านเมนูแล้วหัวเราะจนต้องปิดปาก ชื่อข้าวผัดปูภาษาจีนอ่านแล้วเป็นอีกจานไปเลย เมนูที่ทั้งเราและ AI นึกว่าอยู่ในขอบที่มันถนัด แปะผิดอยู่หน้าร้านมา 7 อาทิตย์ แม่จุ๋มถือตะหลิวค้าง “ผิดมา 7 อาทิตย์เลยเหรอ”

แม่ยื่นเมนูให้ไกด์ช่วยแก้ แล้วตักข้าวผัดปูให้ 1 จานไม่คิดเงิน เบลล์ถือเมนูไปเคลือบใหม่ แม่กำชับว่าให้ไกด์ดูก่อน แต่ไกด์ออกไปแล้ว เธอเก็บแผ่นจีนไว้ใต้เคาน์เตอร์ ใช้แผ่นไทยกับอังกฤษต่อโดยยังไม่แน่ใจว่าอังกฤษถูกแค่ไหน คืนที่ใช้ AI อธิบายเคมี เธอเทียบกับหนังสือเรียน บางข้ออ่านทั้ง 2 อันก็ยังไม่เข้าใจ ต้องทำเครื่องหมายไว้ถามครู